NHỮNG KHÁC BIỆT GIỮA CÁC NHÁNH KITÔ GIÁO

 

 
 
Hỏi: Trong bài trước cha đã nói đến các Đạo cùng tôn thờ Thiên Chúa nhưng khác nhau về nhiều mặt thần học, tín lý, bí tích…, phụng vụ .v.v Xin cha nói rõ hơn về những khác biệt này giữa Công Giáo, Chính Thống và Tin Lành.

Trả lời: như đẵ giải thích trong bài trước, cả ba Nhánh trên đây trước hết đều thuộc Đạo Thánh của Chúa Kitô gọi chung là Kitô Giáo (Christianity). Nhưng với thời gian, đã có những biến cố gây ra tình trạng rạn nứt hay ly giáo (schism) đáng tiếc khiến Kitô Giáo bị phân chia thành 3 Nhánh chính trên đây; và cho đến nay, vẫn chưa có cơ may hàn gắn được sự phân ly này. Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng giới hạn trong câu hỏi được đặt ra, tôi chỉ xin nên sau đây những dị biệt căn bản giữa ba Nhánh Kitôgíao lớn trên đây mà thôi.

I-Chính Thống (orthodoxy) khác biệt với Công Gíáo ra sao?

Trước hết, danh xưng Orthodoxy, theo ngữ căn (etymology) Hy lap , có nghĩa là chân chính, đúng đắn (correct) và lành mạnh (sound). Danh xưng này được dùng trước hết để chỉ lập trường của các giáo đoànï đã tham dự các Công đồng đại kết (ecumenical Councils) Nicêa I (325) Ephêsô (431) và Chalcedon (451) trong đó họ đã chấp thuận và đề cao những giáo lý được coi là chân chính tinh tuyền của Kitôgíao và cương quyết bác bỏ những gì bị coi là tà thuyết hay lạc giáo (heresy). Nhưng về sau danh xưng này được dùng dể chỉ Nhánh KitôGíao Đông Phương( Easter Orthodox Churches) đã tách khỏi Giáo Hội Công Giáo LaMã ( Roman Catholic Church) sau năm 1054.

Trước khi xẩy ra cuộc ly giáo năm 1054, hai Nhánh Kitôgíao lớn nói trên vẫn hiệp thông trọn vẹn với nhau về mọi phương diện vì cả hai Giáo Hội này đều là kết quả truyền giáo ban đầu của các Thánh Tông Đồ Phêrô và Anrê. Lịch sử truyền giáo cho biết là Thánh Phêrô đã rao giảng Tin mừng ở vùng đất nay là lãnh địa của Giáo Hội Công Giáo La Mã( Roma)ø trong em ngài, Thánh Anrê (Andrew) sang phía Đông để rao giảng trước hết ở Hy lạp và sau đó trong phần đất nay là Thổ Nhĩ Kỳ ( Turkey). Như thế, cả hai Giáo Hội Kitôgiáo Đông Phương Constantinople và Tây Phương (Roma) đều có nguồn gốc Tông đồ thuần túy. Sau này, Giáo Hội Đông Phương, với Tòa Thượng Phụ (Patriarchate) ở Constantinople, nay là Istanbul, đã tự cho mình là chính thống (Orthodox), là trung thực với giáo thuyết tinh tuyền của Chúa Kitô, nên đã tuyệt thông với Giáo Hội Công Giáo Tây phương Roma từ năm 1054 vì những bất đồng giữa hai bên về tín lý thần học, phụng vụ, bí tích và quyền bính. Hai Giáo Hội đã ra vạ tuyệt thông ( Anathemas = excommunication) cho nhau ngày 16 tháng 7 năm 1054, khởi đầu cho cuộc ly giáo Đông Tây kéo dài cho đến ngày nay.

1-Cụ thể , về tín lý, Giáo Hội Chính Thống Đông Phương bất đồng với Giáo Hội Công Giáo La Mã về từ ngữ “ Filioque” ( vàø Con) thêm vào trong Kinh Tin Kính Nicêa tuyên xưng “ Chúa Thánh Thần bởi Chúa Cha, và Chúa Con mà ra”.

Giáo Hội Chính Thông Đông Phương cũng không công nhận các tín điều về Đức Mẹ Vô Nhiễm Thai ( Immaculate Conception) và Lên Trời cả hồn xác ( Assumption) mặc dù họ vẫn tôn kính Đức Mẹ là Mẹ Thiên Chúa ( Theotokos). Sở dĩ thế, vì họ không công nhận vai trò lãnh đạo Giáo Hội của Đức Giáo Hoàng, nên đã bác bỏ mọi tín điều được các Đức Giáo Hoàng công bố với ơn bất khả ngộ ( Infallibility) mà Công Đồng Vaticanô I (1870) đã nhìn nhận.

Chính vì họ không công nhận quyền và vai trò lãnh đạo Giáo Hội hoàn vũ của Đức Giáo Hoàng Rôma nên đây là trở ngại lớn nhất cho sự hiệp nhất (unity) giữa hai Giáo Hội Chính Thống và Công Giáo cho đến nay, mặc dù hai bên đã tha vạ tuyệt thông cho nhau sau cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Đức Thánh Cha Phaolô VI và Đức Thượng Phụ Giáo Chủ Constantinople Athenagoras I năm 1966.

Giáo Hội Chính Thống có đủ bảy bí tích hữu hiệu như Công Giáo. Tuy nhiên, với bí tích rửa tội thì họ dùng nghi thức dìm xuống nước ( immersion) 3 lần để nhấn mạnh ý nghĩa tái sinh vào đời sống mới, trong khi Giáo Hội Công Giáo chỉ dùng nước đổ trên đầu hay trán của người được rửa tội để vừa chỉ sự tẩy sạch tội nguyên tổ và các tội cá nhân ( đối với người tân tòng) và tái sinh vào sự sống mới , mặc lấy Chúa Kitô.

2-Về phụng vụ, Giáo Hội Chính Thống dùng bánh có men (leavened bread) khi cử hành Thánh lể trong khi Giáo Hội Công Giáo dùng bánh không men ( unleavened bread).
Mặt khác, Giáo Hội Chính Thông theo nghi thức Byzantine với ngôn ngữ chính là Hy lạp và cử hành rất lâu ( ít là 2 giờ mỗi thánh lể) trong khi Giáo Hội Công Giáo theo nghi thức Latin, dùng hoàn toàn tiếng La-tinh trước Công đồng Vaticanô II và nay là các ngôn ngữ địa phương.

3-Sau hết, về mặt kỷ luật giáo sĩ,: Giáo Hội Chính Thông cho phép các phó tế và linh muc được kết hôn trừ Giám mục, trong khi kỷ luật độc thân (celibacy) lại được áp dụng cho mọi cấp bậc trong hàng giáo sĩ và tu sĩ Công giáo, trừ phó tế vĩnh viễn (pernanent deacons).

Đó là những khác biệt căn bản giửa Giáo Hội Chính Thốâng Đông Phương và Giáo Hội Công Giáo La Mã. Tuy nhiên, dù có những khác biệt và khó khăn trên đây, Giáo hội Công Giáo và Giáo Hội Chính Thống Đông Phương đều rất gần nhau về nguồn gốc tông đồ và về căn bản đức tin, giáo lý, bí tích và kinh thánh, vì thế giáo lý của Giáo Hội Công Giáo đã dạy rằng: “Đối với các Giáo Hội Chính thống, sự hiêp thông này sậu xa đến nỗi “chỉ còn thiếu một chút là đạt được mức đầy đủ để có thể cho phép cử hành chung phép Thánh Thể của Chúa Kitô” (x. SGLGHCG, số 838).

II- Tin lành (Protestantism) và những khác biệt với Công giáo.

Như đã nói trong bài trước, Tin lành, nói chung, là Nhánh Kitôgíao đã tách ra khỏi Giáo Hội Công Giáo sau những cuộc cải cách do Martin Luther, một linh mục Dòng thánh Augustinô, chủ xướng vào năm 1517 tại Đức và lan sang Pháp và các nước Bắc Âu sau đó.

1-Ở góc độ thần học, những người chủ trương cải cách ( reformations) trên đã hoàn toàn bác bỏ mọi nền tảng thần học về bí tích và cơ cấu tổ chức giáo quyền (Hierachy) của Giáo Hội Công Giáo. Họ chống lại vai trò trung gian của Giáo Hội trong việc hòa giải con người với Thiên Chúa qua bí tích tha tội hay hòa giải ( reconciliation) vì họ không nhìn nhận bí tích truyền chức thánh (Holy Orders) qua đó Giám mục, Linh mục được truyền chức thánh và có quyền tha tội nhân danh Chúa Kitô (in persona Christi) cũng như thi hành mọi sứ vụ ( ministry) thiêng liêng khác. ( rửa tội, thêm sức, thánh thể, sức dầu thánh, chứng hôn).

Điểm căn bản trong nền thần học của họ là con người đãï bị tội tổ tông phá hủy mọi khả năng hành thiện rồi ( làm việc lành), nên mọi nỗ lực cá nhân để được cứu rỗi đều vô ích và vô giá trị. Chỉ cần có đức tin vào Chúa Kitô dựa trên kinh Thánh là được cứu rỗi mà thôi.( Sola fide, sola scriptura).Ngược lại, Giáo Hội Công Giáo tin rằng con người vẫn có trách nhiệm cộng tác với ơn Chúa để được cứu rỗi. Nói khác đi, muốn được cứu độ, con người phải cây nhờ trước hết vào lòng thương xót vô biên của Thiên Chúa và công nghiệp cứu chuộc vô giá của Chúa Kitô, nhưng cũng phải có thiện chí công tác với ơn thánh để sống và thực thi những cam kết khi được rửa tội. Nếu không, Chúa không thể cứu ai được như Chúa Giêsu đã nói rõ : “ không phải bất cứ ai thưa với Thầy : lậy Chúa, lạy Chúa là được vào Nước Trời cả đâu ! Nhưng chỉ có ai thi hành ý muốn của Cha Thầy là Đấng ngự trên trời, mới được vào mà thôi.” ( x Mt 7:21).

Nói khác đi, không phải rửa tội xong, rồi cứ hát Alleluia và kêu danh Chúa Kitô là được cứu độ. Điều quan trong hơn nữa là phải sống theo đường lối của Chúa, nghĩa là thực thi những cam kết khi được rửa tội : đó là mến Chúa, yêu người và xa lánh tội lỗi.
Nếu không, rửa tội và kêu danh Chúa thôi sẽ ra vô ích.

Anh em tin lành không chia sẻ quan điển thần học này, nên họ chỉ chú trọng vào việc đọc và giảng kinh thánh nhưng không nhấn mạnh đến phần đóng góp của con người như Chúa Giêsu đòi hỏi trên đây. Ngoài phép rửa và kinh thánh, họ không tin và công nhận một bí tích nào khác.Điển hình, vì không công nhận phép Thánh Thể, nên họ không tin Chúa Giêsu thực sự hiện diện trong hình bánh và rượu, mặïc dù một số Giáo phái Tin lành có nghi thức bẻ bánh và uống rượu nho khi họ tụ họp để nghe giảng kinh thánh. Sứ vụ quan trọng của họ chỉ là giảng kinh thánh mà thôi.

2- Nhưng kinh thánh được cắt nghĩa theo cách hiểu riêng của họ , nên có rất nhiều mâu thuẫn hay trái ngược với cách hiểu và cắt nghĩa của Giáo hội Công giáo. Thí dụ , câu Phúc Âm trong Matthêu 22 : 8-9 trong đó Chúa Giêsu dạy các tông đồ “ không được gọi ai dưới đất là cha là thầy vì anh em chỉ có một Cha là Cha trên trời” mà thôi. Vì họ hiểu câu này hoàn toàn theo nghĩa đen ( literal meaning) nên đã chỉ trích Giáo hội Công giáo là ‘lạc giáo=heretical” vì đã cho gọi Linh mục là “ Cha”(Father, Père, Padre) !.

Thật ra, Giáo Hội cho phép gọi như vậy vì căn cứ vào giáo lý của Thánh Phaolô, và dựa vào giáo lý này, Công Đồng Vaticanô II trong Hiến Chế Tín lý Lumen Gentium đã dạy rằng; “ Linh mục phải chăm sóc giáo dân như những người cha trong Chúa Kitô vì đã sinh ra họ cách thiêng liêng nhờ phép rửa và giáo huấn.” ( x, 1 Cor 4: 15; LG. số 28).

Một điểm sai lầm nữa trong cách đọc và hiểu kinh thánh của Tin lành là câu Phúc Âm Thánh Marcô kể lại một ngày kia Chúa Giêsu đang giảng dạy cho một đám đông người thì Đức Mẹ cà các môn đệ của Chúa đến. Có người trong đám đông đã nói với Chúa rằng: “ Thưa Thầy có mẹ và anh em, chị em của Thầy ở ngoài kia đang tìm Thầy.” ( x. Mc 3:32) . Anh em tin lành đã căn cứ vào câu này để phủ nhận niềm tin Đức Mẹ trọn đời đồng trinh của Công Giáo và Chính thống, vì họ cho rằng Mẹ Maria đã sinh thêm con cái sau khi sinh Chúa Giêsu. Nghĩa là họ chỉ tin Đức Mẹ đồng trinh cho đến khi sinh Chúa Giêsu mà thôi. Thật ra cụm từ “ anh chị em “ trong ngữ cảnh (context) trên đây chỉ là anh chị em theo nghĩa thiêng liêng ( spiritual brotherhood, sisterhood) mà thôi và đây là cách hiểu và giải thích Kinh Thánh của Công Giáo và Chính Thống, khác với Tin lành.

Sau hết, về mặt quyền bình, các giáo phái Tin lành đều không công nhận Đức Giáo Hoàng là Đại Diện duy nhất của Chúa Kitô trong sứ mạng chăn dắt đoàn chiên của Người trên trần thế.

Đó là những khác biệt căn bản giữa Công Giáo và Tin Lành nói chung. Tuy nhiên, Giáo Hội vẫn hướng về các anh em ly khai này và mong ước đạt được sự hiệp nhất với họ qua nỗ lực đại kết (ecumenism) mà Giáo hội đã theo đuổi trong nhiều năm qua.

Chúng ta tiếp tục cầu xin cho mục đích hiệp nhất này giữa những người có chung niềm tin vào Chúa Kitô nhưng đang không hiệp thông ( communion) với Giáo Hội Công Giáo, là Giáo Hội duy nhất Chúa Giêsu đã thiết lập trên nền tảng các Tông đồ.

Lm.Phanxicô Xaviê Ngô Tôn Huấn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: