Chân Dung Giáo Lý Viên hôm nay

Chân Dung Giáo Lý Viên hôm nay

Trong bài này, các tác giả trình bày tình trạng của các giáo lý viên hôm nay va đưa ra những đề nghị để thăng tiến tình trạng này. Tác giả sẽ đề cập đến:
I. Tình hình giáo lý viên hiện nay.
II. Giáo Hội cần có những giáo lý viên như thế nào?

III. Phải làm gì để có được những giáo viên như Giáo Hội mong ước?

Khi Đức Giêsu sắp về Trời và ra lệnh truyền cho các Tông Đồ: « Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em » (Mt 28, 18-20)

Người đã muốn Giáo Hội trở nên người loan báo Tin Mừng cứu độ và thày dạy chân lý cho mọi người, tức là làm Giáo Lý Viên trong ý nghĩa đầy đủ và cao cả nhất của từ này. Các mục tử kế tục các Tông Đồ – giáo hoàng, giám mục, linh mục cũng có chung sứ mệnh như thế. Đây là một công việc lớn lao, là trách nhiệm chủ yếu của các mục tử, nhưng một mình các ngài thì không thể nào làm xuể được. Do đó, Giáo Hội mời gọi cả tu sĩ và giáo dân tham gia cộng tác vào công việc này. 

Giảng dạy giáo lý, còn gọi là huấn giáo, bao gồm toàn bộ các nỗ lực được huy động trong Giáo Hội để đào tạo môn đệ, giúp con người tin vào Đức Giêsu là Con Thiên Chúa, hầu nhờ đức tin họ được sống nhân danh Người, để giáo dục và chỉ dẫn họ trong cuộc sống đời này, và nhờ thế, xây dưng Thân mình Đức Kitô. 

Huấn giáo mật thiết với toàn bộ đời sống của Giáo Hội. Chính nhờ Huấn giáo, Giáo Hội không những phát triển về địa dư và về số lượng mà nhất là sự tăng trưởng bên trong và đáp ứng ý định cứu độ của Thiên Chúa. 

Chúng tôi xin trình bày đề tài theo bố cục tổng quát như sau:

  • Tình hình giáo lý viên hiện nay.
  • Giáo Hội cần có những giáo lý viên như thế nào?
  • Phải làm gì để có được những giáo viên như Giáo Hội mong ước?

I. TÌNH HÌNH GIÁO LÝ VIÊN HIỆN NAY

Tu sĩ hay giáo dân tham gia tác vụ giảng dạy giáo lý đều có thể được kể là giáo lý viên. Nhưng trong thực tế , thói quen vẫn hay dùng từ này để chỉ giáo lý viên giáo dân nhiều hơn, còn giáo lý viên tu sĩ thường vẫn được chỉ danh là tu sĩ thôi. 

Thiếu giáo lý viên được huấn luyện đúng mức

Trong khi lực lượng tu sĩ tham gia giảng dạy giáo lý – mà đa số là nữ tu – thường được huấn luyện về giáo lý cũng như sư phạm, thì không phải mọi giáo lý viên đều được huấn luyện đầy đủ để thi hành công tác này. 

Điều đáng suy nghĩ là hình như chưa có giáo phận nào ở Việt Nam có được một trường hay trung tâm huấn luyện giáo lý viên chính danh. Bù đắp lại có chăng là đây đó có được những khóa huấn luyện mà nội dung chương trình, thời hạn đào tạo cũng rất đa dạng tùy nơi, tùy thời và tùy hòan cảnh. Có giáo phận, như Giáo phận Kontum, thời gian huấn luyện tập trung khá dài, hình như lên tới cả vài năm. Các nơi khác thường chỉ từ vài tuần đến vài tháng với số giờ học cả khóa thường khoảng mấy chục giờ, có thể được huấn luyện tập trung nhiều buổi trong một thời gian ngắn hoặc một buổi mỗi tuần trong một thời gian dài. Có khi những khóa huấn luyện là do Giáo phận tổ chức, điều này ít khi xảy ra ở một số nơi trong thời gian trước đây.

Riêng ở Tổng giáo phận Thành phố HCM, từ khoảng năm năm trở lại đây, Tòa TGM đã liên tiếp tổ chức các khóa huấn luyện giáo lý viên dành cho các giáo xứ trong Tổng giáo phận, mà ứng viên được chọn trong những người trẻ tình nguyện từ các giáo xứ; chương trình huấn luyện gồm có ba cấp cơ bản và những khóa chuyên sâu nhằm thỏa mãn nhu cầu dạy giáo lý cho nhiều lọai đối tượng khác nhau. Mỗi khóa có cả ngàn người được huấn luyện. Các Giáo phận khác cũng càng ngày càng có những nỗ lực tương tự. Khi chưa tổ chức được một cách quy mô cho cả Giáo phận, thì cũng có những khóa do từng hạt hay từng liên xứ tổ chức, nhưng không phải nơi nào cũng có điều kiện tổ chức. Tại một số giáo xứ, đặc biệt tại các giáo xứ lớn có đông giáo dân, cha xứ có thể tự huấn luyện giáo lý viên cho nhu cầu mục vụ của giáo xứ mình. Nhưng cũng có nhiều giáo xứ không làm được điều này. Có nhiều khi cha xứ chỉ việc chọn lựa dăm ba giáo dân có uy tín trong giáo xứ, không có một sự chuẩn bị đặc biệt nào khác, để phụ giúp ngài trong việc này khi có nhu cầu. Giáo xứ nào may mắn có được những giáo lý viên vốn là cựu chủng sinh hay cựu tu sĩ có đầy đủ khả năng cho công việc và vẫn còn nhiệt tình tham gia giảng dạy thì trách vụ của mục tử nơi đó được nhẹ bớt rất nhiều. Ngoài ra, cũng có những giáo dân tuy không qua những khóa đào tạo chính quy nào, nhưng đã theo đuổi hoặc những lớp thần học cơ bản, những lớp Kinh Thánh,v.v…, hay tự trau dồi bằng những sách giáo lý và tài liệu của Giáo Hội, sẵn sàng chia sẻ công việc này với cha xứ khi có yêu cầu.

Cũng còn phải nói đến nhiều trường hợp của những anh chị em giáo dân, tuy không được huấn luyện chuyên môn bao giờ, nhiều khi cũng không có trình độ văn hóa bao nhiêu, nhưng do lòng yêu mến Chúa, nhất là do muốn đáp lại lời Chúa mời gọi, nên đứng trước nhu cầu cấp bách của việc loan báo hay tái loan báo Tin Mừng, cũng sốt sắng tham gia công việc tốt lành này. Có những người sẵn sàng đến tận nơi tận nhà phục vụ một nhóm hay từng cá nhân, tùy theo hoàn cảnh, nhất là ở những nơi thiếu vắng linh mục và tu sĩ. Những giáo lý viên tự nguyện đầy thiện chí này thường không biết cách trình bày giáo lý cho có hệ thống, nhất là khi căn bản giáo lý lãnh hội từ xa xưa chưa được củng cố đúng mức, sự truyền đạt nhiều khi có nhiều thiếu sót, không được kết quả như mong muốn, nhưng chỉ biết một lòng nhiệt thành làm hết sức mình, vì lợi ích các linh hồn. Đã có những vùng hẻo lánh xa xôi, chỉ có một số gia đình sống rải rác giữa lương dân, không nhà thờ, không có linh mục hay tu sĩ nào đặt chân đến, nhưng họ vẫn tiếp tục giữ đạo được, nhờ có những giáo lý viên tự nguyện này. Có những vùng vì hoàn cảnh éo le lại trở nên những địa điểm nhạy cảm về chính trị, sự lui tới của linh mục, tu sĩ hay giáo lý viên từ bên ngoài vào bị hạn chế nếu không phải là bất khả, thì vai trò của giáo lý viên tại chỗ là hết sức quý báu và cần thiết.

Sau cùng, nhưng không phải là kém cỏi nhất, đó là một lọai giáo lý viên rất độc đáo của Giáo Hội ở trên các cao nguyên, là sáng kiến có từ lâu đời của các thừa sai và vẫn còn giữ nguyên tính cách hợp thời của mình, đó chính là các giáo lý viên người dân tộc thiểu số được gọi là giáo phu. Có thể nói đây chính là ân huệ đặc biệt quý giá của Chúa Thánh Thần, và cũng là niềm tự hào của Giáo Hội Việt Nam. Đó là những giáo dân được chọn lựa từ các buôn làng, được huấn luyện khá cẩn thận trong một thời gian đáng kể, để trở về phục vụ ở buôn làng của mình, vừa như một giáo lý viên, vừa như cánh tay nối dài của mục tử để hướng dẫn mục vụ cho cộng đoàn.

Trong tình hình khó khăn hiện tại của một số nơi, sự lui tới của mục tử trở nên khó khăn, vai trò của chú giáo phu càng chứng tỏ là hết sức quan trọng.

Dù gần đây đã có nhiều nỗ lực đáng mừng về việc huấn luyện giáo lý viên, thì số lượng giáo lý viên có khả năng vẫn còn khá mỏng so với nhu cầu của Giáo Hội chúng ta, vốn còn là một giáo hội truyền giáo. Vì tuy chúng ta là một giáo hội đã có một lịch sử gần nửa thiên niên kỷ, nhưng tỷ lệ giáo dân trên dân số còn hết sức khiêm tốn: 5,5 triệu tín hữu trên dân số 80 triệu người, tức là mới có 6,6%! Việc loan báo Tin Mừng cũng như giảng dạy giáo lý ở nhiều nơi vẫn còn dựa vào linh mục và tu sĩ là chính, thiếu sự tham gia đúng mức của giáo dân. Trong số 2308 giáo xứ của 25 Giáo phận có tới 987 giáo xứ không có linh mục. Có nhiều cha xứ phải coi sóc rất nhiều giáo họ nhỏ, thậm chí có khi con số giáo họ phải đảm trách lên tới hàng chục. Nhiều nơi, nỗ lực truyền bá Tin Mừng cho lương dân chưa được quan tâm đúng mức, nếu không muốn nói là còn quá chểnh mảng, ngay ở những nơi thị tứ, chứ đừng nói gì những nơi thôn quê, vì không có đủ nhân sự thích hợp. Trước nhu cầu của mùa gặt bao la, giáo dân quen được nghe nhắc đến một giải pháp có vẻ là duy nhất: cầu xin cho có được nhiều thợ gặt lành nghề – được hiểu một cách hết sức đơn sơ và phổ biến là cầu xin cho có thật nhiều ơn gọi linh mục và tu sĩ, chưa mấy khi nghe nói đến việc cầu nguyện cho có thêm nhiều giáo lý viên truyền giáo.

Trên thực tế, ở đâu họat động của tu sĩ có được điều kiện dễ dàng, thì việc giảng dạy giáo lý không có gì khó khăn, khi đó giáo lý viên có thể chiếm thiểu số hay thậm chí không có. Trong những điều kiện ngược lại thì họat động của giáo lý viên có tính cách quyết định.

Bên cạnh số giáo lý viên toàn thời gian càng ngày càng hiếm đi, số giáo lý viên bán thời – vẫn còn đi học hay phải hành nghề mưu sinh và chỉ tham gia công tác dạy giáo lý một cách có giới hạn – may thay ngày càng gia tăng ở nhiều nơi, nhất là ở những nơi họat động này của giáo dân không bị hạn chế và được các vị mục tử tạo điều kiện thuận lợi và tin tưởng giao phó. Ấy là chưa nói đến những trường hợp không hiếm những giáo lý viên kiên trì làm công việc này dù phải hy sinh những quyền lợi chính đáng của mình như: cơ hội thăng tiến trong học tập, nghề nghiệp hay chức vụ, hoặc những cơ hội làm giàu, thậm chí có khi cả cơ hội hôn nhân, ấy là chưa kể đến những chuyện bất công khác có thể xảy ra cho họ ở nơi này nơi khác…

Vì nhiều nơi, nhiều lúc, thiếu sự huấn luyện đúng mức, nên không ít giáo lý viên chưa làm đúng chức năng của mình, mới chỉ làm công việc truyền thụ kiến thức về đạo Chúa, chuẩn bị một cách máy móc lãnh nhận các bí tích, hơn là giáo dục đức tin. Việc dạy giáo lý nhiều khi chỉ quen với lối truyền thụ cổ điển, không có chỗ cho suy nghĩ, trao đổi, đối thọai, không dành thời gian cho học viên nêu câu hỏi hay đưa ra những thắc mắc, vì thế lớp học thiếu sinh động, học viên thiếu tích cực, nếu không muốn nói là hoàn toàn thụ động, không chịu động não, không có sự thấu hiểu, đón nhận cần thiết. Việc dạy giáo lý thường chỉ thu vào thời gian trong lớp học, không chú ý đến việc thực hành, tức là tập thể hiện trong đời sống những điều đã được truyền đạt. Có khi giáo lý viên lại dạy rất tùy hứng, thiếu chuẩn bị, nhiều khi lại còn thiếu quan tâm đến sự khác biệt về tuổi tác, trình độ, não trạng, hoàn cảnh của các học viên, việc giảng dạy thiếu chiều sâu, nên không đạt được kết quả mong muốn, không giữ được kết quả lâu dài. Tuy Tin Mừng đã được loan báo, nhưng chưa thực sự cảm nhận, người học chưa có xác tín, nên chưa thực sự biến đổi.

Nhưng Giáo Hội hiện thời của chúng ta – Giáo Hội hậu Công đồng Vatican II ở vào đầu thiên niên kỷ thứ ba này nghĩ thế nào về vị trí và vai trò của giáo lý viên hôm nay? Ngày nay Giáo Hội coi việc dạy giáo lý như thế nào? Ta hãy khám phá chân dung của giáo lý viên hôm nay qua câu hỏi.

II. GIÁO HỘI CẦN CÓ NHỮNG GIÁO LÝ VIÊN NHƯ THẾ NÀO?

Giáo lý viên mà Giáo Hội cần có đương nhiên phải là những giáo lý viên đáp ứng mạnh mẽ nhất lệnh truyền tối hậu của Đức Giêsu: nhanh chóng chinh phục cho Chúa đông đảo các môn đệ ở khắp nơi.

Trong tài liệu mang tên Hướng dẫn dành cho giáo lý viên công bố năm 1993, Bộ Truyền giáo dựa vào tình hình thực tế trên toàn thế giới để mô tả nhu cầu giáo lý viên như sau:

a) Các giáo lý viên chuyên trách về huấn giáo đảm trách các họat động sau đây:

  • giáo dục đức tin cho ấu nhi, thanh thiếu niên và người trưởng thành;
  • chuẩn bị cho các em lãnh nhận các bí tích khai tâm;
  • chuẩn bị cho các đôi bạn trẻ lãnh nhận và sống bí tích hôn phối;
  • tham gia vào việc nâng đỡ các giáo lý viên như tĩnh tâm, gặp gỡ để trao đổi kinh nghiệm…

b) Các giáo lý viên họat động tông đồ đảm trách các họat động sau đây:

  • loan báo Tin Mừng cho người ngoài Kitô giáo;
  • dạy giáo lý cho dự tòng;
  • hướng dẫn cộng đoàn chia sẻ Lời Chúa và cầu nguyện, đặc biệt trong phụng vụ ngày Chúa Nhật khi không có linh mục; 
  • linh họat trong các cộng đoàn cơ bản;
  • giúp đỡ bệnh nhân, cử hành nghi thức tẩm liệm, an táng;
  • huấn luyện giáo lý viên trong các cơ sở đào tạo;
  • đồng hành với các giáo lý viên tự nguyện;
  • hướng dẫn những sáng kiến mục vụ của cộng đoàn; – thăng tiến con người và công lý;
  • giúp đỡ những người nghèo khổ; tổ chức các sinh họat cộng đoàn, v.v…

Những giáo lý viên này chiếm ưu thế trong các giáo xứ có địa hạt quá rộng, có nhiều cộng đoàn tín hữu xa trung tâm, hoặc khi các cha xứ, do thiếu linh mục phụ tá, tự chọn người trợ lực cộng tác toàn thời gian.

“Các nhiệm vụ và chức vụ đa dạng và phong phú trên cho thấy Chúa Thánh Thần tích cực họat động trong những giáo hội trẻ. Thánh Bộ yêu cầu các vị Mục Tử quan tâm đến các nhiệm vụ và chức vụ trên, và củng cố những chức vụ đáp ứng tốt nhất cho nhu cầu hiện nay, với cái nhìn đặc biệt hướng về tương lai. 

Có một khía cạnh khác thiết tưởng không nên coi thường, là các giáo lý viên thuộc nhiều hạng người khác nhau, nên họat động của họ có thể kiến hiệu tùy theo môi trường và văn hóa mà họ sống. Chẳng hạn, người nam đã lập gia đình thường có nhiều khả năng hơn để chu toàn nhiệm vụ linh họat cộng đoàn, người nữ thường thích hợp hơn với việc giáo dục trẻ em và thăng tiến môi trường phụ nữ theo tinh thần kitô giáo; người lớn đã lập gia đình thì chín chắn và ổn định hơn, nên có khả năng làm chứng tốt hơn nhờ sự hỗ trợ của giá trị hôn nhân kitô giáo; người trẻ thích hợp hơn để tiếp xúc với các thiếu niên và để phát huy sáng kiến vốn đòi hỏi nhiều thời giờ rảnh rỗi hơn. 

Ngoài giáo lý viên giáo dân, còn có một số đông tu sĩ dấn thân vào việc huấn giáo. Vì được thánh hiến, tu sĩ đặc biệt phải làm chứng trong lãnh vực truyền giáo, sẵn sàng và chuẩn bị chuyên môn để lãnh nhận trách vụ huấn giáo.” 

Để biết Giáo Hội cần có những giáo lý viên như thế nào, tưởng cũng cần tìm hiểu xem Giáo Hội coi vai trò của giá o lý viên ra sao.

1. Giáo Hội hết sức coi trọng vai trò giáo lý viên. 

Trước hết, Ta hãy lắng nghe tiếng nói đầy thẩm quyền về vấn đề này – Đức Hồng Y Jozep Tomko, Tổng trưởng Bộ Truyền giáo: 

“Trong giai đọan lịch sử hết sức nhạy bén và thuận lợi này, vì nhiều lý do, do ảnh hưởng của sứ điệp kitô giáo, Bộ Truyền giáo đặc biệt quan tâm đến một số người giữ vai trò quyết định trong họat động truyền giáo: Quả vậy, sau khi duyệt xét việc huấn luyện trong các đại chủng viện (1986), nhận định đời sống và sứ vụ các linh mục (1989), Bộ quan tâm đến các giáo dân là giáo lý viên, trong Hội nghị khoáng đại tháng 4 năm 1992.

Các giáo lý viên luôn đóng góp phần quan trọng trong công cuộc truyền bá Tin Mừng của Hội Thánh tại thế. Ngày nay họ vẫn được xem là những người truyền bá Tin Mừng không thể thay thế được, như Thông điệp Redemptoris Missio đã quả quyết. 

Chính Đức Thánh Cha đã xác định vai trò đặc biệt của giáo lý viên như sau: Trong các cuộc thăm viếng mục vụ, tôi nhận thấy các giáo lý viên, nhất là trong các xứ truyền giáo, góp phần đặc biệt và hết sức cần thiết cho việc loan truyền đức tin và mở mang Hội Thánh.”

Cũng trong Thông Điệp Redemptoris Missio, Đức Gioan-Phaolô II đã mô tả lực lượng giáo lý viên hôm nay như “những chuyên viên, những chứng nhân trực tiếp, những người loan báo Tin Mừng không thể thiếu, những người tiêu biểu cho sức mạnh cơ bản của các cộng đoàn tín hữu, đặc biệt trong các giáo hội trẻ.”

2. Giáo Hội coi ơn gọi làm giáo lý viên là một đặc sủng 

“Ơn gọi giáo lý viên không những bắt nguồn từ bí tích Thánh Tẩy và Thêm Sức, mà còn do lời mời gọi đặc biệt của Chúa Thánh Thần, hay một ‘đặc sủng được Giáo Hội nhìn nhận’ và được giám mục minh nhiên ủy nhiệm… Trong thực tế truyền giáo, ơn gọi giáo lý viên vừa có tính ‘chuyên biệt’ vì dành riêng cho Huấn giáo, vừa có tính ‘tổng quát’ vì tham gia vào các tác vụ tông đồ để gieo trồng và phát triển Giáo Hội.

Ơn gọi giáo lý viên trong các miền truyền giáo được xác định bởi bốn yếu tố chung và riêng: 

  • lời mời gọi của Chúa Thánh Thần;  
  • sứ mạng của Giáo Hội;
  • tham gia vào tác vụ tông đồ của giám mục; 
  • mối liên hệ đặc biệt với họat động truyền giáo của Giáo Hội, họat động đến với muôn dân. 

Bởi vậy giáo lý viên không phải đơn thuần chỉ là người giúp đỡ vị linh mục, nhưng thực sự là chứng nhân của Đức Kitô trong cộng đoàn của mình. Giáo lý viên, theo định nghĩa của Bộ Truyền giáo, là một giáo dân được Giáo Hội đặc cử, tùy theo những nhu cầu tại chỗ, để làm cho Đức Kitô được nhận biết, yêu mến và noi theo, nơi những người chưa biế t Chúa cũng như nơi các tín hữu.” Giáo luật, khoản 785 triệt 1 mô tả các giáo lý viên dấn thân truyền giáo như “những giáo dân được huấn luyện đầy đủ và nổi bật về đời sống kitô giáo; dưới sự hướng dẫn của vị thừa sai, họ sẽ chuyên lo trình bầy giáo lý Tin Mừng, điều hành các công việc phụng vụ và họat động bác ái.” (còn tiếp)

Antôn Uông Đại Bằng

 

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: